Những sửa đổi, bổ sung của Bộ luật tố tụng Hình sự năm 2015 về thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh

Ngày đăng: 30/11/2016  - Lượt xem: 1298

Trong thực tiễn thì người đang mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình (tức không có năng lực trách nhiệm hình sự) vẫn có thể thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoặc sau khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mới bị mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, trong các trường hợp này thì họ bị coi là tạm thời không có năng lực trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên để phòng ngừa và ngăn chặn họ tiếp tục thực hiện các hành vi nguy hiểm cho xã hội cũng như để bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình sự sau khi họ đã được chữa khỏi bệnh, việc đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh là việc làm cần thiết. Vì vậy, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã có những quy định sửa đổi, bổ sung về thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh (Chương XXX của Bộ Luật TTHS năm 2015 quy định: Thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh có 8 Điều, trong khi Bộ luật tố tụng năm 2003 chỉ có 7 Điều), các Điều trong luật  mới đã đưa nội dung hướng dẫn của Nghị định, Thông tư vào Luật để dễ hiểu, dễ áp dụng, bảo đảm nhiệm vụ cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay. Cụ thể:

+ Về việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong giai đoạn điều tra (Điều 449).

1. Khi Cơ quan điều tra trưng cầu giám định pháp y tâm thần mà kết quả giám định xác định bị can mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi thì Cơ quan điều tra gửi văn bản đề nghị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh cùng kết luận giám định cho Viện kiểm sát cùng cấp để xem xét, quyết định.

Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị của Cơ quan điều tra cùng kết luận giám định, Viện kiểm sát quyết định áp dụng biện pháp chữa bệnh đối với bị can hoặc yêu cầu Cơ quan điều tra trưng cầu giám định bổ sung, giám định lại nếu thấy chưa đủ căn cứ để quyết định.

2. Trường hợp Viện kiểm sát ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thì Cơ quan điều tra phải ra quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ điều tra đối với bị can.

Trong giai đoạn điều tra, khi nghi ngờ bị can có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi thì Cơ quan điều tra trưng cầu giám định, khi có kết quả giám định, kết luận “Tại thời điểm thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội và hiện nay hạn chế năng lực nhận thức, hoặc mất năng lực điều khiển hành vi” thì Cơ quan điều tra có văn bản đề nghị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh (kèm kết quả giám định) gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp để ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Khi Viện kiểm sát ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thì Cơ quan điều tra phải ra quyết định đình chỉ điều tra đối với bị can. Như vậy giai đoạn này thẩm quyền ra quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ điều tra bị can là Cơ quan điều tra (không phải là Viện kiểm sát như trước đây). 

 + Về đình chỉ thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh (Điều 454)

1. Biện pháp bắt buộc chữa bệnh được thực hiện ở cơ sở bắt buộc chữa bệnh tâm thần do Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ định theo quy định của pháp luật.

2. Khi có thông báo của thủ trưởng cơ sở bắt buộc chữa bệnh tâm thần về việc người bị bắt buộc chữa bệnh đã khỏi bệnh thì cơ quan đã đề nghị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh hoặc Viện kiểm sát, Tòa án đã ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trưng cầu giám định pháp y tâm thần về tình trạng bệnh của người bị bắt buộc chữa bệnh.

Căn cứ kết luận giám định về việc người bị bắt buộc chữa bệnh đã khỏi bệnh, Viện kiểm sát, Tòa án ra quyết định đình chỉ thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

3. Quyết định đình chỉ thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh phải được cơ quan đã đề nghị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh hoặc Viện kiểm sát, Tòa án gửi ngay cho cơ sở bắt buộc chữa bệnh và người đại diện của người bị bắt buộc chữa bệnh.

4. Các hoạt động tố tụng, việc chấp hành hình phạt đã bị tạm đình chỉ có thể được phục hồi theo quy định của Bộ luật này.

Nội dung Điều luật quy định thủ tục, thẩm quyền đối với Viện kiểm sát: Khi người bị bắt buộc chữa bệnh đã khỏi bệnh, Thủ trưởng cơ sở bắt buộc chữa bệnh thông báo cho Viện Kiểm sát là cơ quan đã ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, để Viện kiểm sát ra quyết định trưng cầu giám định pháp y tâm thần về tình trạng bệnh của người bị bắt buộc chữa bệnh. Khi có kết luận giám định về người bị bắt buộc chữa bệnh đã khỏi bệnh, Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh. (Nội dung này quy định tại Nghị định số 64/2011/NĐ-CP ngày 28/7/2011 của Chính Phủ). 

Tác giả: Trần Minh Châu - Nguồn: Viện KSND huyện Bình Xuyên - Số lần được xem: 1298