Một số khó khăn, vướng mắc trong việc xử lý các vụ việc, vụ án phát sinh từ hoạt động “tín dụng đen”

Ngày đăng: 08/03/2019  - Lượt xem: 555

 

Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện có khoảng hơn 400 cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ, hỗ trợ tài chính, trong đó có nhiều cơ sở kinh doanh không được cấp phép hoạt động, các cơ sở này hoạt động chủ yếu dưới hình thức hỗ trợ tài chính, cho vay tiền không cần tài sản thế chấp, song thực chất, đây là hoạt động “tín dụng đen” trá hình. Đặc trưng của hoạt động này là vay và cho vay tiền không qua hệ thống ngân hàng hay tổ chức tín dụng, tài chính hợp pháp.

Thủ đoạn hoạt động của các đối tượng thường lợi dụng kinh doanh dịch vụ cầm đồ để cho vay lãi nặng, tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có, lợi dụng tâm lý hám lợi của một bộ phận người dân để huy động vốn với số lượng lớn rồi bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản. Ngoài ra, các đối tượng còn tổ chức dán tờ rơi tại các địa điểm công cộng nhằm lừa người dân vay tiền với lãi suất cao. Các đối tượng cho vay tiền không tính lãi suất theo tháng mà tính theo ngày (từ 3.000-5.000 đồng/1 triệu đồng/ngày hoặc có thể cao hơn), hầu hết đều trên dưới 200%/năm. Có trường hợp đến hạn không thanh toán đã bị ép tăng lãi suất, mang tài sản đến cầm cố tại cơ sở cầm đồ của chủ nợ để hợp thức hóa việc trả lãi, khiến người vay khó có khả năng trả nợ. Khi người vay không còn khả năng chi trả, các đối tượng sẽ sử dụng ổ nhóm, đối tượng hình sự, ma túy để siết nợ, đe dọa, khủng bố tinh thần, cưỡng đoạt tài sản của người dân.

Bên cạnh đó, các cơ sở tín dụng đen do tranh giành thị phần nên đã xảy ra nhiều vụ ẩu đả, thanh toán lẫn nhau. Ðây cũng là môi trường dung dưỡng những đối tượng có tiền án, tiền sự tiếp tục dấn thân vào con đường tội phạm. “Tín dụng đen” là nguyên nhân dẫn đến một số vụ án hình sự liên quan đến các loại tội phạm giết người, cố ý gây thương tích, cướp tài sản, bắt giữ người trái pháp luật… xảy ra trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc trong thời gian qua. Chỉ tính riêng trong năm 2018,  các cơ quan tiến hành tố tụng trong tỉnh đã khởi tố điều tra 13 vụ án hình sự phát sinh từ hoạt động tín dụng đen, gồm: Giết người 01 vụ; Cướp tài sản 05 vụ; Cướp tài sản, bắt giữ người trái pháp luật 01 vụ; Cố ý gây thương tích 04 vụ; Bắt giữ người trái pháp luật 02 vụ.

Trước tình hình đó, để đấu tranh, ngăn chặn tội phạm trong lĩnh vực này, UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã ban hành Chỉ thị số 01 ngày 18/01/2019 về tăng cường công tác quản lý, phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh doanh dịch vụ cầm đồ, “tín dụng đen” trên địa bàn tỉnh. Trên thực tế, các cơ quan chức năng trong tỉnh cũng đã tích cực chủ động đấu tranh phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các loại tội phạm, đối tượng hoạt động trong lĩnh vực tín dụng đen.

Tuy vậy, trong quá trình thụ lý giải quyết các vụ việc, vụ án về “tín dụng đen” phát sinh một số vướng mắc do những quy định còn bất cập của Bộ luật hình sự 2015, cụ thể:

- Hầu hết các vụ việc, vụ án liên quan đến “tín dụng đen" đều có tính chất phức tạp nhưng để xử lý được rất khó khăn. Bởi, người vay và chủ nợ tự thỏa thuận tiền lãi với nhau, không có bất kỳ giấy tờ nào chứng minh, khó xử lý với tội danh “cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” quy định tại Điều 201 BLHS 2015. Mặt khác, bị hại thường không hợp tác để xác định hành vi vi phạm của các đối tượng thông qua việc từ chối giám định thương tích, không cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh hành vi sai phạm... vì vậy không có đủ căn cứ để xử lý.

- Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về tội “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”: “Cho vay lãi suất gấp năm lần mức lãi suất cao nhất của Bộ luật dân sự và mức thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng”; hoặc “đã bị xử phạt hành chính về hành vi này”; hoặc “đã bị kết án tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”. Tuy nhiên, trong quá trình vận dụng vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về “thu lợi bất chính”, vì vậy đề nghị cần có văn bản hướng dẫn quy định cụ thể về “thu lợi bất chính”.

- Về tình tiết định tội “đã bị xử phạt hành chính về hành vi này” đang gặp vướng mắc, không thể xử lý được do quy định tại điểm d khoản 3 Điều 11 Nghị định 167/2013/NĐ-CP chỉ xử lý hành chính đối với hành vi “cho vay tiền có cầm cố tài sản, nhưng lãi suất cho vay vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm cho vay”. Thực tế, các đối tượng cho vay lãi nặng hình thức “tín dụng đen” lại cho vay dưới hình thức “tín chấp”, không cầm cố tài sản nên cơ quan chức năng không thể xử lý hành chính được. Mặt khác, quy định về lãi suất như điều luật đã nêu lại chưa thống nhất với mức lãi suất được coi là “hợp pháp” (lãi suất cho vay do các bên thỏa thuận), quy định tại Điều 468 Bộ luật dân sự 2015.

Như vậy, việc áp dụng pháp luật để xử lý hành vi cho vay lãi nặng đến nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể, đầy đủ và thống nhất về cách tính lãi suất cho vay và tiền thu lợi bất chính, dẫn đến sự không thống nhất giữa các cơ quan tư pháp trong xử lý các vụ án. Kết quả là việc xử lý hành vi cho vay lãi nặng còn lúng túng, chưa phân định rõ ràng giữa vi phạm hình sự với vi phạm hành chính, vụ việc dân sự… Vì vậy, đề nghị các cơ quan tư pháp trung ương sớm có văn bản hướng dẫn thống nhất áp dụng pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý loại tội phạm này một cách triệt để./. 

Tác giả: Nguyễn Thị Bích Ngọc Phòng 1 – VKSND - Nguồn: - Số lần được xem: 555

Tin bài cùng chuyên mục