Kinh nghiệm nhận diện, phát hiện vi phạm trong kiểm sát giải quyết vụ án hành chính, vụ việc kinh doanh, thương mại

Ngày đăng: 28/04/2022  - Lượt xem: 47

Quyền kiến nghị, kháng nghị trong công tác kiểm sát nói chung và công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính, vụ việc kinh doanh, thương mại nói riêng là những quyền năng cơ bản bảo đảm để VKSND thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của ngành. Để thực hiện hiệu quả hai quyền năng trên, kiểm sát viên (KSV) cần có kỹ năng, phương pháp nhận diện, phát hiện vi phạm đầy đủ, chính xác,kịp thời các vi phạm của Tòa án để báo cáo lãnh đạo Viện xem xét việc kháng nghị, kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm. Dưới đây là một số phương pháp, kinh nghiệm mà tác giả bài viết muốn chia sẻ, trao đổi cùng đồng nghiệp.

Thứ nhất, phương pháp, kinh nghiệm phát hiện vi phạm:

Để phát hiện vi phạm của Tòa án, cần xem xét kỹ hồ sơ do Tòa án lập, chuyển cho Viện kiểm sát, trong đó chú trọng đến các quyết định tố tụng, các tài liệu, chứng cứ do Tòa án thu thập để giải quyết vu, việc. Cụ thể như:

  • Kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện và thông báo thụ lý:KSV được phân công kiểm sát chặt chẽ ngay từ khâu kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện. Khi kiểm sát thông báo thụ lý vụ án cần xác định quan hệ pháp luật tranh chấp, đốitượng khởi kiện, tư cách người tham gia tố tụng, đọc kỹ đơn khởi kiện và đối chiếu với quy định của luật. Chú ý đối tượng khởi kiện, người bị kiện và những vấn đề cụ thể người khởi kiện yêu cầu Tòa án án quyết. Đây là công việc có ý nghĩa hết sức quan trọng giúp KSV tiếp cận, nghiên cứu hồ sơ vụ án cũng như toàn bộ quá trình kiểm sát việc giải quyết vụ án được thuận lợi. Trong thực tế thời gian qua còn có đơn khởi kiện vụ án hành chính liên quan đến lĩnh vực quản lý đất đai viết không đầy đủ hoặc viết sai về người bị kiện, đối tượng khởi kiện, các yêu cầu, đề nghị Tòa án giải quyết nhưng Tòa án vẫn thụ lý. Từ việc xác định sai các nội dung trên dẫn đến việc giải quyết vụ án của Tòa án vi phạm pháp luật như: Tòa án không yêu cầu người khởi kiện sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện nhưng vẫn giải quyết hoặc trả lại đơn khởi kiện; bản án xác định sai đối tượng khởi kiện, xác định sai người bị kiện; yêu cầu Tòa án giải quyết nhiều vấn đề nhưng Tòa án thụ lý và giải quyết không đầy đủ các yêu cầu của người khởi kiện; không đưa đầy đủ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng....Khi gặp các trường hợp trên, tùy theo tính chất, mức độ và giai đoạn tố tụng mà Viện kiểm sátthực hiện quyền kháng nghị hay chỉ thực hiện yêu cầu, kiến nghị theo quy định pháp luật.
  • Nghiên cứu hồ sơ vụ án:

+ Đối với vụ án hành chính: Khi nghiên cứu hồ sơ vụ án phải chú ý thời điểm xảy ra vụ việc; thời hiệu khởi kiện, các điều kiện khởi kiện, việc tống đạt các văn bản tố tụng, đối thoại, tiếp cận chứng cứ, thời hạn chuẩn bị xét xử; nghiên cứu kỹ các chứng cứ do người khởi kiện, người bị kiện cung cấp, Tòa án xác minh thu thập và các tài liệu khác có liên quan; xem xét tính hợp pháp của các chứng cứ; xém xét ở thời điểm giải quyết vụ án văn bản pháp luật để làm căn cứ có còn hiệu lực thi hành hay không...từ đó mới biết người bị kiện khi ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính đúng hay sai.

Xác định đối tượng bị khởi kiện vụ án hành chính là quyết định hành chính hay là hành vi hành chính. Nếu là quyết định hành chính thì được thể hiện dưới hình thức nào, có thuộc đối tượng khởi kiện vụ án hành chính hay không. Nếu là hành vi hành chính thực hiện hay không thực hiện nhiệm vụ, công vụ nào, ai là người thực hiện hay không thực hiện, là cơ quan, tổ chức hay người có thẩm quyền trong cơ quan, tổ chức đó. Nghiên cứu chi tiết việc nhận định, quyết định của bản án theo thứ tự từ tố tụng đến nội dung để nhận diện vi phạm. Các dạng vi phạm về tố tụng như xác định tư cách người tham gia tố tụng là cá nhân Chủ tịch UBND hay UBND; ai là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan để đưa vào tham gia tố tụng; về nội dung nhận định, căn cứ pháp luật của Tòa án để quyết định chấp nhận hay không chấp nhận yêu cầu khởi kiện hoặc những căn cứ lý, do để ra quyết định tạm đình chỉ, quyết định đình chỉ giải quyết vụ án. Sau đó kiểm tra, đối chiếu với các quy định của pháp luật, tình tiết, căn cứ chứng minh trong vụ án để xác định có vi phạm hay không có vi phạm, nếu vi phạm thì tính chất, mức độ ra sao.

Sau khi xác định bản án, quyết định có vi phạm hoặc có dấu hiệu vi phạm, để củng cố và xác định vi phạm chính xác, vững chắc thì tùy từng trường hợp yêu cầu Tòa án chuyển hồ sơ chính, kết hợp với hồ sơ kiểm sát trước đó để nghiên cứu, đối chiếu xác định vi phạm. Cần thiết thì trực tiếp tiến hành xác minh, thu thập bổ sung chứng cứ để chứng minh vi phạm. Trước khi ban hành kháng nghị cần kiểm tra, đánh giá lại toàn bộ vi phạm một cách thận trọng, khách quan về tính chất và mức độ vi phạm, căn cứ pháp luật áp dụng, tài liệu chứng cứ chứng minh, các tình huống có thể xảy ra nhưng vẫn bảo vệ được kháng nghị.

+ Đối với án kinh doanh, thương mại, lao động: Đối chiếu với từng loại án, từng vụ việc cụ thể xác định vi phạm. Đặc biệt chú ý trong giải quyết án kinh doanh, thương mại về hợp đồng lao động vô hiệu, giá trị pháp lý của hợp đồng thế chấp tài sản, quyết định của bản án về xử lý tài sản thế chấp, việc áp dụng lãi suất...

+ Kiểm sát bản án, quyết định: Để nâng cao chất lượng kiểm sát bản án, quyết định, KSV cần đọc và xem xét kỹ bản án, quyết định; khi phát hiện vi phạm phải được ghi chép ngay, tổng hợp theo từng nhóm vấn đề về thủ tục tố tụng, về áp dụng pháp luật, về chứng minh và thu thập chứng cứ, về kết luận trong bản án, quyết định có phù hợp với tình tiết khách quan của vụ án hay không.

Nhiều vụ án trong đó cần vận dụng nhiều văn bản pháp luật như: Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết, Thông tư, Quyết định...Đối chiếu với các quy định của pháp luật mà Tòa án đã ghi trong bản án, quyết định để xem xét việc áp dụng pháp luật của Tòa án đã đúng hay chưa, điều khoản nào đúng, điều khoản nào chưa đúng, điều luật nào Tòa án chưa áp dụng để giải quyết vụ án. Trong thực tế giải quyết án hành chính liên quan đến quản lý đất đai đã có những bản án không căn cứ Luật tố tụng hành chính mà căn cứ Bộ luật tố tụng dân sự để giải quyết hoặc chỉ căn cứ Luật tố tụng hành chính mà không căn cứ vào văn bản quy phạm pháp luật nào về mặt nội dung nhưng vẫn tuyên án chấp nhận phần này, không chấp nhận phần khác của đơn khởi kiện...

Khi áp dụng pháp luật phải xem văn bản quy phạm pháp luật có còn hiệu lực hay không; đã được sửa đổi, bổ sung, đã có hiệu lực thi hành hay chưa. Trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn. Nếu chỉ đọc bản án, quyết định thì rất khó phát hiện vi phạm, vì vậy phải kết hợp với nghiên cứu hồ sơ vụ án để xem xét tính hợp pháp hay không của đối tượng khởi kiện vụ án hành chính, đối chiếu giữa nhận định của bản án với các tài liệu có trong hồ sơ vụ án để xem bản án tuyên có căn cứ và hợp pháp hay không...

Kiểm sát viên cần phải nắm chắc các quy định của pháp luật, kiểm sát chặt chẽ về trình tự, thủ tục tố tụng, thời hạn chuẩn bị xét xử, nghiên cứu kỹ toàn bộ hồ sơ vụ án, lập hồ sơ kiểm sát theo đúng quy định của ngành, nắm chắc nội dung vụ án, phân tích tổng hợp chứng cứ. Qua nghiên cứu bản án, quyết định cần nắm rõ những nội dung mà đương sự yêu cầu Tòa án giải quyết, yêu cầu phản tố của bị đơn, yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đã nộp án phí phản tố, tiền tạm ứng án phí với yêu cầu độc lập chưa, từ đó đối chiếu với phần quyết định của bản án để xác định Tòa án đã giải quyết hết các yêu cầu của đương sự hay chưa.

Thứ hai, phương pháp, kinh nghiệm tích lũy, lưu trữ tài liệu vi phạm:

Qúa trình nghiên cứu hồ sơ vụ án, KSV cần thực hiện nghiêm túc, đầy đủ hướng dẫn về lập hồ kiểm sát và Quy chế nghiệp vụ của ngành. Nghiên cứu kỹ các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, đối chiếu với quy định pháp luật về cả nội dung và tố tụng để phát hiện vi phạm.

Khi tiếp nhận bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm gửi đến cần đóng dấu công văn đến và lưu giữ bản án, quyết định làm căn cứ xác định về thời hạn gửi bản án, quyết định có đúng thời hạn pháp luật quy định không.

Đối với VKS cấp trên cần kiểm sát chặt chẽ phiếu kiểm sát của VKS cấp dưới gửi, xác định vi phạm để thực hiện quyền kiến nghị, kháng nghị trên cấp hoặc chỉ đạo VKS cấp dưới kháng nghị (nếu còn thời hạn kháng nghị ngang cấp).

Photo các thông báo rút kinh nghiệm của cấp trên để lưu trữ, làm tài liệu nghiên cứu, học tập phục vụ cho việc giải quyết vụ án tương tự, hạn chế án hủy, sửa bị lặp lại.

Cập nhập các án lệ do Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành để rút kinh nghiệm trong các vụ án tương tự xảy ra.

Thứ ba, phương pháp, kinh nghiệm thu thập tài liệu, chứng cứ để thực hiện quyền kháng nghị

Mỗi loại tranh chấp có những đặc điểm khác nhau, vì vậy cần phải có phương pháp nghiên cứu, xem xét, đánh giá và thu thập chứng cứ và căn cứ áp dụng pháp luật sao cho phù hợp với từng loại tranh chấp, từng loại yêu cầu khởi kiện. Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ để tham gia phiên tòa và qua kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án mà phát hiện có vi phạm, ngoài việc yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ thì VKS tự mình xác minh, thu thập chứng cứ để đảm bảo cho việc thực hiện quyền kháng nghị bằng yêu cầu đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp hồ sơ, tài liệu, chứng cứ. Trường hợp cần thiết có thể mời đương sự lên làm việc trực tiếp để thu thập tài liệu, chứng cứ.

Thứ tư, những kinh nghiệm khác

Do tính chất đa dạng, phức tạp khi giải quyết vụ án hành chính, vụ việc kinh doanh, thương mại, lao động thường liên quan đến nhiều văn bản pháp luật nên định kỳ Viện kiểm sát cấp trên tập hợp, sao gửi các quyết định kháng nghị, thông báo rút kinh nghiệm, án lệ...để thuận tiện cho việc tra cứu, vận dụng.

Kiểm sát viên, kiểm tra viên cần có sổ tay theo dõi, phát hiện, tập hợp vi phạm, ghi rõ nội dung vi phạm, căn cứ xác định vi phạm để chủ động nghiên cứu tích lũy kiến thức và tham khảo khi cần.

VKS các cấp cần thực hiện tốt công tác phối hợp với Tòa án cùng cấp trong việc tổ chức các phiên tòa rút kinh nghiệm nhằm nâng cao kỹ năng tham gia phiên tòa của KSV, kỹ năng phát hiện vi phạm trong từng loại tranh chấp để kịp thời kháng nghị, kiến nghị yêu cầu Tòa án khắc phục vi phạm.Đồng thời thực hiện tốt công tác phối hợp giữa VKS các cấp. VKS cấp dưới cần tranh thủ, xin ý kiến chỉ đạo về đường lối giải quyết vụ án của VKS cấp trên, nhất là đối với những vụ án phức tạp, có quan điểm trái ngược nhau.

Tác giả: - Nguồn: Nguyễn Xuân Thùy – Phòng 10 VKSND tỉnh - Số lần được xem: 47


Liên kết website