Tìm hiểu quy định mới của Bộ luật dân sự năm 2015 về giao dịch dân sự

Ngày đăng: 12/04/2016  - Lượt xem: 19969

Giao dịch dân sự được quy định tại chương VIII phần thứ nhất của Bộ luật dân sự năm 2015, gồm 18 điều, từ Điều 116 đến Điều 133. So với Bộ luật dân sự năm 2005, số điều luật quy định về giao dịch dân sự không có sự thay đổi, nhưng nội dung các quy định về giao dịch dân sự trong Bộ luật dân sự năm 2015 đã có nhiều điểm mới. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia và những người làm công tác thực tiễn, những điểm mới này đã khắc phục được những hạn chế, bất cập của Bộ luật dân sự năm 2005 trong việc giải quyết các tranh chấp về giao dịch dân sự, bảo đảm được quyền lợi của các bên tham gia giao dịch dân sự. Một trong những điểm mới của Bộ luật dân sự năm 2015 về giao dịch dân sự, đó là quy định về giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức và quy định về bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu.

          Về giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức: Theo quy định tại Điều 129 Bộ luật dân sự năm 2015, giao dịch dân sự vi phạm quy định điều kiện có hiệu lực về hình thức thì vô hiệu, trừ các trường hợp sau đây:

          Trường hợp thứ nhất, giao dịch dân sự đã được xác lập theo quy định phải bằng văn bản nhưng văn bản không đúng quy định của luật mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó.

Trường hợp thứ hai, giao dịch dân sự đã được xác lập bằng văn bản nhưng vi phạm quy định bắt buộc về công chứng, chứng thực mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó. Trong trường hợp này các bên không phải thực hiện việc công chứng, chứng thực.

So với quy định tại Điều 134 Bộ luật dân sự 2005, chúng ta thấy quy định tại Điều 129 Bộ luật dân sự năm 2015 có một số điểm mới đáng chú ý sau đây:

Một là, về cơ quan có thẩm quyền giải quyết: Theo Điều 134 Bộ luật dân sự năm 2005, không chỉ Tòa án mà các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác cũng có thẩm quyền giải quyết yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức. Tuy nhiên, theo Điều 129 Bộ luật dân sự năm 2015, Tòa án là cơ quan duy nhất có thẩm quyền giải quyết tranh về yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức.

Hai là, về nội dung giải quyết: Theo Điều 134 Bộ luật dân sự năm 2005, trường hợp một bên hoặc các bên yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ thủ quy định về hình thức, Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác sẽ quyết định buộc các bên thực hiện quy định về hình thức của giao dịch trong một thời hạn; quá thời hạn đó mà không thực hiện thì mới tuyên bố giao dịch vô hiệu, xác định lỗi của các bên dẫn đến hợp đồng vô hiệu để giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự (lỗi thường thuộc về bên cố tình không hoàn thiện hình thức của giao dịch). Thực tế cho thấy, khi một bên tham gia giao dịch yêu cầu tuyên bố giao dịch vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức, dù có gia hạn thì cũng rất khó để họ hoàn thiện hình thức của giao dịch, bởi họ thường là bên được hưởng lợi từ việc tuyên bố giao dịch vô hiệu như: được hưởng lợi do giá nhà, đất trong hợp đồng mua bán nhà, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất có biến động…

Vì vậy, Bộ luật dân sự năm 2015 sửa đổi theo hướng căn cứ vào mức độ thực hiện nghĩa vụ của các bên trong giao dịch dân sự (tối thiểu 2/3 nghĩa vụ) làm cơ sở tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu là hoàn toàn phù hợp. Bởi lẽ, một trong những nguyên tắc quan trọng hàng đầu của giao dịch dân sự nói chung là nguyên tắc tôn trọng quyền tự do ý chí của các bên. Khi giao dịch dân sự được các bên thực hiện một cách tự nguyện, không bị lừa dối, không bị ép buộc, nội dung giao dịch không trái pháp luật và đạo đức xã hội (nghĩa là giao dịch đáp ứng tất cả các điều kiện có hiệu lực của giao dịch quy định tại Điều 117 Bộ luật dân sự năm 2015) và các bên đã thực hiện được 2/3 nghĩa vụ thì để bảo đảm tính ổn định trong các quan hệ dân sự, pháp luật dân sự cho phép Tòa án tuyên bố giao dịch không tuân thủ quy định về hình thức có hiệu lực pháp luật.

Ngoài ra, theo quy định tại Điều 132 Bộ luật dân sự năm 2015, nếu sau thời hạn 2 năm, kể từ ngày giao dịch được xác lập, các bên tham gia giao dịch không có yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu thì giao dịch dân sự có hiệu lực.

Những sửa đổi nêu trên của Bộ luật dân sự năm 2015 cũng sẽ khắc phục được sự tùy tiện của Tòa án  khi giải quyết yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức.

          Về bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu quy định tại Điều 133 Bộ luật dân sự năm 2015:     Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng đối tượng của giao dịch là tài sản không phải đăng ký hoặc đối tượng của giao dịch đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền sau đó được chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch đó không bị vô hiệu, trừ quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình quy định tại Điều 167 Bộ luật dân sự năm 2015.

          Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch dân sự với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa. Trong trường hợp này, chủ sở hữu có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại.

          Như vậy, so với quy định tại Điều 138 Bộ luật dân sự năm 2005, Bộ luật dân sự năm 2015 đã quy định cụ thể hơn các điều kiện có hiệu lực của giao dịch với người thứ ba ngay tình. Bên cạnh đó, Bộ luật dân sự năm 2015 cũng quy định quyền của chủ sở hữu tài sản được khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại. Đây là quy định mới của Bộ luật dân sự năm 2015, vừa bảo đảm được quyền lợi của người thứ ba ngay tình, vừa bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu tài sản trong các giao dịch dân sự./.

Tác giả: Trịnh Duy Tám - Nguồn: VKSND tỉnh Vĩnh Phúc - Số lần được xem: 19969

Tin bài cùng chuyên mục



Liên kết website