Một số vướng mắc, bất cập qua thực tiễn thực hiện Pháp lệnh số 09 về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân cấp huyện ở Vĩnh Phúc và kiến nghị, đề xuất

Ngày đăng: 18/07/2016  - Lượt xem: 2176

Ngày 20/01/2014, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh số 09/2014/UBTVQH13 quy định trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân (Pháp lệnh số 09). Theo đó, Pháp lệnh số 09 quy định việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính được thực hiện thông qua phiên họp do một thẩm phán Tòa án nhân dân cấp huyện được Chánh án Tòa án phân công thực hiện. Phiên họp có sự tham gia của cơ quan đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính, người bị đề nghị hoặc người đại diện hợp pháp của họ, cha mẹ hoặc người giám hộ của người bị đề nghị là người chưa thành niên để họ được trình bày ý kiến, cung cấp tài liệu, chứng cứ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án. Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp tham gia phiên họp có nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án trong việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính, thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị, bảo đảm việc giải quyết kịp thời, có căn cứ, đúng pháp luật…

Ở Vĩnh Phúc, sau hơn hai năm thực hiện Luật Xử lý vi phạm hành chính và Pháp lệnh số 09, Tòa án nhân dân cấp huyện trong tỉnh đã thụ lý, giải quyết tổng số 375 việc (đưa vào trường giáo dưỡng 23 việc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 295 việc, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc 57 việc). Tòa án xét miễn chấp hành, giảm thời hạn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính còn lại tại trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc 1525 trường hợp. Thông qua công tác kiểm sát cho thấy, Pháp lệnh số 09 với những quy định cụ thể về nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án đã phần nào đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, là công cụ hữu hiệu để Tòa án, Viện kiểm sát và các cơ quan có liên quan trong việc lập hồ sơ xem xét quyết định đưa những người nghiện ma túy, người có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc và trường giáo dưỡng, góp phần quan trọng giữ vững an ninh, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của tổ chức, công dân. Các trường hợp đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc cơ bản đều có căn cứ, đúng pháp luật. Trong tổng số 375 vụ, việc Tòa án đã thụ lý giải quyết, chỉ có 12 trường hợp đối tượng bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính khiếu nại, trong đó Tòa án tỉnh giải quyết giữ nguyên quyết định sơ thẩm 12/12 việc.

Tuy nhiên, vẫn còn một số việc Tòa án gửi thông báo thụ lý, quyết định mở phiên họp cho Viện kiểm sát không đúng thời hạn; một số quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Tòa án không gửi quyết định cho Trưởng Công an huyện nơi người bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính cư trú theo quy định tại Điều 107 Luật Xử lý vi phạm hành chính và khoản 1 Điều 24 Pháp lệnh số 09. Đặc biệt, thông qua công tác kiểm sát quyết định giải quyết của Tòa án cấp huyện, Viện kiểm sát tỉnh phát hiện một số quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc của Tòa án có vi phạm (đối tượng chưa đủ điều kiện theo quy định tại khoản 1 Điều 94 Luật Xử lý VPHC và Điều 5 Nghị quyết số 04 ngày 24/12/2015 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao) nhưng Tòa án vẫn áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc. Viện kiểm sát đã ban hành 02 bản kiến nghị yêu cầu Tòa án khắc phục, sửa chữa vi phạm.

* Khó khăn, vướng mắc trong công tác kiểm sát tuân theo pháp luật trong việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại TAND theo Pháp lệnh số 09 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

- Về thực tiễn:

Công tác kiểm sát việc xem xét, quyết định áp dụng biện biện pháp xử lý hành chính: đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và Pháp lệnh số 09 là khâu công tác mới nhưng rất quan trọng vì việc quyết định áp dụng hay không áp dụng các biện pháp này có liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ; đòi hỏi trong quá trình thực hiện công tác kiểm sát, mỗi cán bộ, kiểm sát viên phải luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, tích cực nghiên cứu nắm chắc các quy định pháp luật có liên quan; nghiên cứu, nắm chắc hồ sơ vụ việc, đánh giá chứng cứ một cách khách quan, thận trọng, thực hiện tốt quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị của VKS nhằm bảo đảm các trường hợp Tòa án giải quyết có căn cứ, đúng pháp luật.

Tuy nhiên, sau hơn 02 năm thực hiện, VKSND tối cao vẫn chưa có văn bản hướng dẫn về việc thiết lập hồ sơ kiểm sát dẫn đến tình trạng lập hồ sơ không thống nhất giữa các đơn vị, thậm chí trong cùng một đơn vị, mỗi kiểm sát viên lập hồ sơ một kiểu theo nhận thức của cá nhân họ. Bên cạnh đó, chưa có hệ thống biểu mẫu và sổ sách theo dõi tình hình thụ lý, giải quyết các biện pháp xử lý hành chính này, gây khó khăn cho quá trình thực hiện công tác kiểm sát.

- Về pháp luật:

Theo quy định tại Điều 7 của Nghị quyết số 04 ngày 24/12/2015 của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao hướng dẫn về việc phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính quy định: “Sau khi những người tham gia phiên họp kết thúc tranh luận, Kiểm sát viên phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật trong việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính và ý kiến của Viện kiểm sát về việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính”.

Như vậy, khi tham gia phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính, Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc lập hồ sơ, phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật trong việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính và phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính (phát biểu về đường lối giải quyết). Để có thể phát biểu ý kiến cả về tố tụng và nội dung như nêu trên, đòi hỏi Kiểm sát viên phải nghiên cứu lập hồ sơ kiểm sát đầy đủ, đúng quy định của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, nắm chắc các quy định của pháp luật có liên quan, trên cơ sở đó đề xuất quan điểm giải quyết vụ việc với lãnh đạo Viện bảo đảm có căn cứ, đúng pháp luật. Nhưng tại khoản 3 của Pháp lệnh số 09 quy định “Sau khi nhận được thông báo thụ lý hồ sơ của Tòa án cùng cấp, Viện kiểm sát có quyền nghiên cứu hồ sơ vụ việc tại Tòa án đã thụ lý vụ việc đó”.

Từ quy định trên, Viện kiểm sát luôn phải “chạy theo” Tòa án để được tiếp cận nghiên cứu hồ sơ vụ việc, đây là quy định chưa phù hợp với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng, bởi lẽ Viện kiểm sát là cơ quan có quyền và nghĩa vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính của Tòa án, được thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị nhằm bảo đảm việc giải quyết kịp thời, đúng pháp luật. Trên thực tế, đã xảy ra những trường hợp Thẩm phán thụ lý vụ việc gây khó khăn cho Kiểm sát viên trong việc tiếp cận, nghiên cứu hồ sơ; mặt khác, Pháp lệnh số 09 quy định Viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ tại Tòa án nhưng để nghiên cứu được đầy đủ hồ sơ, đánh giá khách quan, toàn diện, chính xác chứng cứ làm cơ sở cho việc giải quyết vụ việc đòi hỏi phải có thời gian và phải được bảo đảm những điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất cho Kiểm sát viên nghiên cứu hồ sơ như phòng làm việc, bàn ghế… Vì thế, để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, Kiểm sát viên được phân công thụ lý giải quyết vụ việc phải trực tiếp làm việc với Thẩm phán “xin mượn hồ sơ” về phô tô nghiên cứu, đề xuất quan điểm với lãnh đạo Viện. Điều này đã gây ra nhiều khó khăn cho Kiểm sát viên trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình.

Về thẩm quyền kháng nghị, tại khoản 2 Điều 30 Pháp lệnh số 09 quy định:“Cơ quan đề nghị có quyền kiến nghị, Viện kiểm sát cùng cấp có quyền kháng nghị quyết định của Tòa án trong việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính khi có căn cứ cho rằng quyết định đó là trái pháp luật”.

Pháp lệnh số 09 chỉ quy định thẩm quyền kháng nghị của Viện kiểm sát cùng cấp (cấp huyện) mà không quy định thẩm quyền xem xét kháng nghị của Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp (cấp tỉnh); Pháp lệnh cũng không quy định cơ chế xem xét lại quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi phát hiện có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, phát hiện sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật hoặc phát sinh tình tiết mới (thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm) như trong tố tụng dân sự, tố tụng hành chính. Đây là hạn chế, bất cập rất lớn của Pháp lệnh số 09, bởi lẽ, Pháp lệnh giao cho Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án nhưng về thẩm quyền kháng nghị thì chỉ Viện kiểm sát cùng cấp mới có quyền kháng nghị, thời hạn xem xét kháng nghị cũng chỉ có 3 ngày, kể từ ngày Tòa án ra quyết định, còn Viện kiểm sát cấp trên không có thẩm quyền kháng nghị. Thực tế, vừa qua Viện kiểm sát cấp tỉnh phát hiện một số quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc của Tòa án cấp huyện có vi phạm nhưng do VKS tỉnh không có thẩm quyền kháng nghị và cũng không còn thời hạn kháng nghị của cấp huyện nên không thể chỉ đạo, yêu cầu Viện kiểm sát cấp huyện kháng nghị. Do thời hạn kháng nghị của Viện kiểm sát cùng cấp (cấp huyện) đã hết, còn Viện kiểm sát tỉnh không có thẩm quyền kháng nghị nên khi phát hiện vi phạm , Viện kiểm sát tỉnh chỉ có thể ban hành kiến nghị yêu cầu Tòa án khắc phục vi phạm. Tuy nhiên, kiến nghị trong trường hợp này chỉ để rút kinh nghiệm và phòng ngừa vi phạm tương tự tái diễn vì kiến nghị của Viện kiểm sát không làm phát sinh trình tự, thủ tục xem xét lại quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm, do đó không thể khắc phục được vi phạm của Tòa án cấp sơ thẩm.

Ngoài ra, Pháp lệnh số 09 không quy định trình tự, thủ tục Tòa án cấp trên (cấp tỉnh) xem xét việc khiếu nại quá hạn đã gây khó khăn, lúng túng cho Tòa án, VKS trong việc xử lý đơn khiếu nại quá hạn của đương sự. Để khắc phục bất cập này, Tòa án buộc phải áp dụng nguyên tắc tương tự pháp luật, vận dụng những quy định về mở phiên họp xét kháng cáo quá hạn trong tố tụng dân sự và tố tụng hành chính để giải quyết nhằm bảo đảm quyền lợi của đương sự.

* Đề xuất, kiến nghị:

- Những hạn chế, bất cập như nêu trên của Pháp lệnh số 09 không chỉ gây khó khăn cho Viện kiểm sát khi thực hiện công tác kiểm sát tuân theo pháp luật trong việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân, gây lúng túng cho Tòa án trong quá trình thực hiện mà nghiêm trọng hơn còn ảnh hưởng và xâm phạm trực tiếp đến các quyền con người, quyền công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ. Vì vậy, các cơ quan trung ương: Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao… cần sớm tổng kết, đánh giá khách quan, toàn diện thực tiễn thi hành Pháp lệnh số 09 về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân để sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập của Pháp lệnh, bảo đảm thực hiện tốt các quyền con người, quyền công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Nội dung sửa đổi theo hướng: Quy định trách nhiệm của Tòa án phải chuyển hồ sơ vụ việc cho VKS nghiên cứu tham gia phiên họp; quy định thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm của VKS cấp trên; quy định trình tự, thủ tục mở phiên họp xem xét kháng cáo, kháng nghị, kiến nghị quá hạn (tương tự như trong tố tụng hành chính, tố tụng dân sự.)

- Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần nghiên cứu xây dựng hệ thống biểu mẫu, sổ sách sử dụng trong công tác kiểm sát việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án; hướng dẫn cách thiết lập hồ sơ kiểm sát để VKS địa phương thực hiện được thống nhất, dễ thực hiện.

Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn cho cán bộ, Kiểm sát viên kiểm sát lĩnh vực công tác này./.

Tác giả: Trịnh Duy Tám - Nguồn: VKSND tỉnh Vĩnh Phúc - Số lần được xem: 2176



Liên kết website